آموزش آمادگی در برابر مخاطرات - بخش دوم
پس از وقوع مخاطرات، خانوادهها، دوستان، همکاران و همسایگان، اولین کسانی هستند که میتوانند بیشترین کمک و امدادسانی را انجام دهند، در این راستا به منظور کاهش خسارات جانی و مالی لازم است این افراد آموزشدیده و از قبل آمادگی لازم را کسب کرده باشند.
آموزش های همگانی مربوط به حوادث و بلایا ، از موضوعات مهم مدیریت کاهش خطر بلایا در هر کشور است . علیرغم دستاوردها و اقدامات ارزشمندی که جمعیت هلال احمر و برخی از نهادهای دیگر برای آموزش مردم در جهت آمادگی در برابر بلایا انجام دادهاند باید واقع بینانه اذعان داشت که کشور ما نیازمند اقداماتی بنیادین به منظور ارتقای سطح کمی و کیفی این آموزش هاست .
حوادث و بلایای مختلفی که در کشور رخ داده است نشان داده که بسیاری از خانواده ها در ایران ، در برابر بلایی که موجب اختلال یا قطع خدمات اساسی در اجتماع یا جامعه میشوند ، آمادگی لازم را ندارند . متاسفانه تحقیقات چندانی دربارۀ وضعیت فعلی آمادگی افراد و خانواده ها در ایران انجام نشده است . شاید بتوان گفت تنها تحقیقی که در سطح ملی برای ارزیابی میزان آمادگی خانواده ها در برابر بلایا صورت گرفته است ، مطالعه ای است که وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ، از طریق نظام شبکه بهداشتی در کشور انجام داده است . بر اساس این مطالعه ، آمادگی خانواده های ایرانی در سال 1391 ، حدودا معادل 5/8 درصد بوده است که با مداخله و اجرای برنامه ارزیابی و آموزش آمادگی خانوارها در برابر بلایا ، این میزان در سال 1394 به 3/9 درصد رسیده است . با این وجود ، مطالعات نشان داده است که عدم تداوم برنامه های آموزشی ، موجب برگشت میزان آمادگی مردم به مراحل قبل ، و به عبارتی باعث افت میزان آمادگی آنان می شود .
در مطالعه ای که در سال 1393 در شهر تهران ( مربوط به پروژه مشترک جمعیت هلال احمر ایران و فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر ، در زمینۀ کاهش خطرپذیری در مناطق شهری و انتخاب شهر تهران به عنوان یکی از شهرهای اجرای اجرای پایلوت طرح آموزش همگانی ) انجام شد ، بخشی از نتایج حاکی از آن بود که 93/3 درصد پاسخ دهندگان ، میزان آگاهی خود را دربارۀ « اقدامات لازم قبل ، حین ، و بعداز وقوع بلایا » ، متوسط و کمتر از متوسط دانسته اند . همچنین حدود 60 درصد از پاسخ دهندگان ، میزان اقدام خود را برای آموختن موضوعات مربوط به « اقدامات لازم قبل ، حین ، و بعداز وقوع بلایا » در حد کم ارزیابی کرده اند . برخی دیگر از مطالعات ، این برداشت مردم را که سطح آمادگی اندکی در برابر بلایا دارند ، تائید می کنند .
درمجموع ، همۀ شواهد موجود ، تائید کنندۀ نیاز اساسی کشور به آموزش همگانی ، در زمینۀ آمادگی در برابر حوادث ، مخاطرات و بلایاست . به منظور پاسخگوئی به این نیاز ، برنامۀ ملی « دورۀ آموزش آمادگی در برابر مخاطرات » ، در معاونت آموزش ، پژوهش و فنآوری جمعیت هلال احمر طراحی شده است که از آذر ماه 1397 در جمعیت هلال احمر کلیۀ استان های کشور در حال اجرا می باشد .
گروههای اجتماعی ، جامعۀ هدف اصلی در این برنامۀ ملی هستند ، چرا که تغییر رفتار در خانواده ، مستلزم تغییر نگرش ها ، هنجارهای ذهنی و باورهای کنترلی است که سطح مداخله را فراتر از خانواده ها می برد .
بنابراین برای موفقیت و تاثیرگذاری این برنامه ، مداخلات آموزشی به ترتیب ، در گروه های هدف زیر صورت گرفته و خواهد گرفت : پرسنل جمعیت هلال احمر ، امدادگران و نجاتگران ، اعضای کانون های جوانان ، اعضای داوطلب و سپس شهروندان و کلیۀ گروه های اجتماعی در شهر و کشور .
آماده شوید
آشنایی با ارزیابی آمادگی خانواده
|
جدول 1: آمادگی خانوادۀ خود را با پاسخ دادن به سؤالات زیر ارزیابی کنید. |
||||
|
ردیف |
سوال |
راهنما |
بله |
خیر |
|
1 |
آیا طی یک سال گذشته در خانواده شما جلسه برنامهریزی برای مقابله با بلایا انجام شده است؟ |
منظور از بلایا مانند زلزله، سیل، آتشسوزی و غیره میباشند. جلسه خانواده عبارت است از جلسهای که تمام اعضا خانواده شامل والدین، فرزندان، پدر و مادربزرگ و ... دور هم جمع شده و در مورد مقابله با بلایا با هم صحبت نمایند. |
|
|
|
2 |
آیا خانواده شما نقشه خطر بلایای مهم را رسم کرده است؟ |
نقشه خطر عبارت است نقشهای که محلهای امن و یا پرخطر منزل و یا محله سکونت شما را در صورت وقوع بلایایی مانند زلزله یا سیل مشخص میکند. |
|
|
|
3 |
آیا مقاومت ساختمان منزل شما در برابر زلزله طی یک سال گذشته توسط یک فرد متخصص ارزیابی شده است؟ (ارزیابی خطر سازهای) |
منظور از فرد متخصص، فردی است که حداقل دارای مدرک مهندسی ساختمان و دارای اطلاعات کافی در خصوص مقاومت ساختمان در برابر بلایا باشد (ساختان یا سازه عبارت است از دیوارها، سقف و ستون) |
|
|
|
4 |
آیا طی یک سال گذشته اقدامی را برای مقاومسازی ساختمان منزلتان برای زلزله انجام دادهاید؟ |
مقاومسازی ساختمان شامل اقداماتی است که توسط حضور فرد متخصص و با استفاده از روش های فنی برای افزایش ایمنی سازه انجام میشود. |
|
|
|
5 |
آیا طی یک سال گذشته آسیبپذیری عوامل غیرسازهای محل سکونت خود را برای زلزله ارزیابی کردهاید؟ (ارزیابی خطر غیرسازه ای) |
عوامل غیرسازهای عبارتند از تأسیسات (آب، برق و گاز، لوازم منزل و دکوری، شیشهها و غیره) این ارزیابی میتواند توسط خانوار انجام شود البته بهتر است از یک فرد متخصص کمک گرفته شود. |
|
|
|
6 |
آیا طی یک سال گذشته اقداماتی را برای کاهش آسیبپذیری عوامل غیرسازهای منزل خود انجام دادهاید؟ |
عبارت است از اقداماتی که عوامل غیرسازهای منزل شما را در برابر پرت شدن، شکستن و آسیب دیدن حفظ میکند. این اقدامات عبارتند از جابهجا کردن، حذف کردن و یا فیکس و ثابت کردن عوامل غیرسازهای |
|
|
|
7 |
آیا در خانواده شما کیف شرایط اضطراری و بلایا وجود دارد؟ |
کیف اضطراری کیی است که در زمان وقوع مخاطره و در هنگام تخلیه منزل در دسترس بوده و توسط اعضا خانواده برداشته میشود. محتویات آن عبارت است از جعبه کمکهای اولیه پول مدارک مهم (شناسنامه، اسناد زمین و ...) مواد غذایی خشک، کنسرو چراغ قوه با باطری اضافه رادیو با باطری اضافه و .... |
|
|
|
8 |
آیا خانواده شما برای شرایط اضطراری و بلایا دارای برنامه ارتباطی است؟ |
برنامه ارتباطی برنامهای است که اعضا خانواده باید قبل از مخاطره به آن فکر کنند به عنوان مثال باید محلی را برای ملاقات اعضای خانواده بعد از حادثه تعیین کنند و همچنین آدرس و تلفن یکی از اقوام در شهر یا روستای دیگر را مشخص کنند. |
|
|
|
9 |
آیا خانوادهئ شما برای شرایط اضطراری و بلایا برنامه تخلیه دارد؟ |
منظور از برنامه تخلیه، برنامهای است که خانواده از قبل از وقوع مخاطره مسیرهای امن خروج در شرایط اضطرار را تعیین کنند و در زمان وقوع حادثه از آن مسیر استفاده نمایند. |
|
|
|
10 |
آیا در خانواده شما برای کمک به گروههای آسیبپذیر در شرایط اضطراری و بلایا برنامه خاصی وجود دارد؟ |
منظور از گروههای آسیبپذیر زنان، کودکان، سالمندان و بیماران و ... میباشد. در هر خانواده باید فرد یا افرادی تعیین شوند تا در زمان وقوع مخاطره مسئولیت مراقبت (خروج اضطرای، توجه به لوازم و ملزومات آنها و ...) این افراد را به عهده بگیرد. |
|
|
|
11 |
آیا اعضای خانواده شما با هشدارهای اولیه مخاطرات مهم منطقه مانند سیل، طوفان و غیره آشنا هستند؟ |
منظور از هشدارهای اولیه مخاطرات این است که خانواده باید از حوادثی که آنها و محله آنها را تهدید میکند، آگاه باشند این هشدارها میتواند به شکل صوتی (آژیر و ... ) یا دیداری یا اخ بار صدا و سیما باشد. |
|
|
|
12 |
آیا وسایل اطفای حریق آماده در منزل شما وجود دارد؟ |
منظور از آماده، وجود حداقل یک کپسول آتشنشانی شارژ شده است که اعضای خانواده روش استفاده از آن را میدانند. |
|
|
|
13 |
آیا حداقل یکی از اعضای خانواده شما طی یک سال گذشته برای کمکهای اولیه پزشکی آموزش دیده است؟ |
کمکهای اولیه عبارت است از آموزش نحوه احیاء کنترل خونریزی، باز کردن راههای هوایی و حمل مصدومین و ... چنانچه از آموزش بیش از یک سال گذشته باشد، امتیاز صفر منظور خواهد شد. |
|
|
|
14 |
آیا خانواده شما در برنامههای مدیریت بلایا در محله خود مشارکت دارد؟ |
منظور این است که در صورت وجود گروههایی در محله که در خصوص مقابله با حوادث و بالای فعالیت دارند (مانند شهرداریها، مساجد و ...) آنها را شناخته و در برنامه آنها مشارکت فعال نماید. |
|
|
|
15 |
آیا طی یک سال گذشته، خانواده شما تمرین شرایط اضطراری و بالای (تمرین آمادگی) را انجام داده است؟ |
منظور از تمرین، شبیهسازی وقوع یک مخاطره است که خانواده باید در آن اقدامات مناسب بر اساس آموزشها انجام دهد. این اقدامات عبارتند از: پناهگیری در محل امن، تخلیه اضطراری، کمک به افراد آسیبپذیر و .... |
|
|
|
جمع امتیاز (هر پاسخ بلی، امتیاز «1» و هر پاسخ خیر امتیاز «صفر») |
||||
میزان آمادگی خانواده شما:0 تا 5 آمادگی ضعیف، 6 تا 10 آمادگی متوسط، 11 تا 15 آمادگی خوب
جلسه برنامهریزی برای مقابله با بلایا
در آخر هر فصل سال (حداقل چهار با در طول یک سال)، تمام اعضای خانواده دور هم جمع شوید و با هم بحث و گفتگو کرده و جدول زیر را تکمیل کنید :
توجه 1: بسیار مهم است که همۀ اعضای خانواده شامل پدر، مادر، فرزندان، مادربزرگ، پدربزرگ و هرکس دیگری که با خانواده زندگی میکند، در تکمیل این جدول مشارکت داشته باشد. این مشارکت باعث میشود که همۀ افراد خانواده، دغدغۀ آماده شدن در برابر بلایا پیدا کنند. این خصوصا برای کودکان (به ویژه کودکان خردسال) جنبۀ آموزش و فرهنگسازی نیز خواهد داشت (برای آنکه این کودکان در آینده بتوانند از سلامت خود و خانوادهشان در برابر بلایا محافظت کنند).
توجه 2: در انتهای هر فصل این جدول را مرور و به روز کنید (ممکن است با کسب آگاهی و اطلاعات بیشتر نظر اعضای خانواده در بعضی از موارد تکمیل شده تغییر کرده باشد).
جدول 2: جلسه برنامهریزی برای مقابله با بلایا
|
چه مخاطراتی خانوادۀ ما را تهدید میکند؟ |
احتمال وقوع (صفر/کم/ متوسط/ زیاد) |
برای کمک کردن خطر، چه کاری میتوانیم انجام دهیم؟ |
|
1- مخاطرات طبیعی |
||
|
زمینلرزه |
||
|
رانش زمین و گل و لای |
||
|
آتشفشان |
||
|
سونامی |
||
|
سیل |
||
|
توفان دریایی |
||
|
توفان شن |
||
|
خشکسالی |
||
|
گرمای شدید |
||
|
آتشسوزی در طبیعت |
||
|
بهمن |
||
|
زمستان سخت و شدید |
||
|
توفان تندری و رعد و برق |
||
|
سایر موارد |
||
|
2- مخاطرات انسانساخت |
||
|
حوادث جادهای |
||
|
آتشسوزی خانگی |
||
|
ریزگردها و آلودگی هوا |
||
|
مخاطرات ناشی از مواد خطرناک |
||
|
تخریب سد |
||
|
انفجارات هستهای |
||
|
انتشار مواد رادیواکتیو |
||
|
انفجارات تروریستی |
||
|
تهدیدات شیمیایی |
||
|
تهدیدات بیولوژیک |
||
|
سایر موارد |
||
ادامه دارد...
