اگرچه آثار ال‌نینو در همه مناطق یکسان نیست و شدت و نوع پیامدهای آن به شرایط اقلیمی و جغرافیایی هر منطقه بستگی دارد، اما تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که نباید در مدیریت مخاطرات، منتظر وقوع حادثه ماند. آمادگی پیشگیرانه، مهم‌ترین سرمایه برای کاهش خسارات انسانی و اقتصادی ناشی از حوادث احتمالی است.

در چنین شرایطی، آمادگی باید از سطح دستگاه‌های اجرایی فراتر رفته و به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود. خانواده‌ها لازم است با شناخت مخاطرات احتمالی، نسبت به ایمن‌سازی محل زندگی، آماده‌سازی کیف نجات، آگاهی از مسیرهای امن و نحوه دریافت هشدارهای رسمی اقدام کنند. آموزش کمک‌های اولیه، آشنایی با اصول پناه‌گیری و تخلیه اضطراری و توجه به هشدارهای هواشناسی نیز می‌تواند نقش مهمی در کاهش آسیب‌پذیری مردم داشته باشد.

از سوی دیگر، دستگاه‌های اجرایی و خدمات‌رسان باید با رویکرد «پیشگیری قبل از بحران»، آمادگی عملیاتی خود را ارتقا دهند. پایش مستمر نقاط حادثه‌خیز، لایروبی و آماده‌سازی مسیرهای عبور آب، بررسی وضعیت زیرساخت‌های حیاتی، آماده‌باش نیروهای امدادی، پیش‌بینی تجهیزات و اقلام ضروری، تعیین محل‌های اسکان اضطراری و برگزاری مانورهای مشترک میان دستگاه‌ها از جمله اقداماتی است که باید پیش از تشدید شرایط جوی مورد توجه قرار گیرد.

در این میان، نقش هلال‌احمر در آموزش، آمادگی و پاسخ به حوادث بسیار حائز اهمیت است. آموزش همگانی، توسعه مهارت‌های امدادی در میان مردم، تقویت تیم‌های عملیاتی، آماده‌سازی شعب و پایگاه‌ها و ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، می‌تواند ظرفیت جامعه را برای مواجهه مؤثر با حوادث افزایش دهد. جامعه‌ای که مردم آن آموزش دیده و دستگاه‌های آن از آمادگی کافی برخوردار باشند، در برابر مخاطرات طبیعی آسیب‌پذیری کمتری خواهد داشت.

نکته مهم دیگر، مدیریت واحد و هماهنگ اطلاعات و هشدارها است. در شرایطی که احتمال وقوع بارش‌های شدید یا سایر مخاطرات جوی وجود دارد، انتشار اخبار دقیق، سریع و قابل اعتماد می‌تواند از شکل‌گیری شایعات و تصمیم‌های نادرست جلوگیری کند. مردم باید بدانند که در زمان بحران، مرجع دریافت اطلاعات، هشدارها و توصیه‌های ایمنی کدام نهادهای رسمی هستند.

در نهایت، مواجهه با پیامدهای احتمالی ال‌نینو صرفاً وظیفه یک دستگاه یا سازمان نیست؛ بلکه یک مسئولیت مشترک میان دولت، دستگاه‌های اجرایی، نهادهای امدادی، رسانه‌ها و مردم است. آمادگی یعنی پیش‌بینی خطر، آموزش مهارت، تأمین تجهیزات و ایجاد هماهنگی پیش از وقوع حادثه.

امروز زمان آن است که به جای انتظار برای وقوع بحران، از فرصت پیشگیری استفاده کنیم. هر خانواده آماده، هر نیروی آموزش‌دیده و هر دستگاه هماهنگ، یک حلقه از زنجیره ایمنی جامعه است و می‌تواند در لحظه حادثه، تفاوت میان یک بحران قابل کنترل و یک فاجعه گسترده را رقم بزند. آمادگی حداکثری، مسئولیت همگانی است؛ چرا که بحران منتظر آمادگی ما نمی‌ماند.

 نوشته : علیرضا عابدی، رئیس اداره آموزش معاونت آموزش و پژوهش جمعیت هلال احمر استان اصفهان