اصفهان

  پنجم دی ماه مصادف با واقعه زلزله بم در تقویم رسمی کشور روز ملی ایمنی در برابر زلزله نام‌گذاری شده ‌است. زلزله رویدادی طبیعی ناشی از آزادسازی انرژی گرمایی درون زمین به صورت جنبش بخش‌هایی از پوسته زمین است. مخاطره‌ای که برای مناطقی با ساختمان‌ها و زیرساخت‌های آسیب‌پذیر مخرب است. زلزله فقط پارامتر خطر در مقوله خطرپذیری است که دو عامل مهم دیگر آن آسیب‌پذیری و ظرفیت بازگشت‌پذیری یا تاب‌آوری برای برگشت به شرایط عادی هستند، بنابراین ممکن است زلزله بعضی مناطق آسیب‌پذیر را تخریب کند، ولی مقدمه‌ای برای آبادی مناطق فراوان دیگر است.

زلزله زمانی تهدید به حساب می‌آید که به علت ساخت‌وساز‌های ناایمن، نبود نظارت بر قوانین ساخت‌وساز و ایمن‌سازی شریان‌های حیاتی (شریان‌های خدمت‌رسان آب، برق، گاز و تلفن) همچنین ساخت‌وساز روی گسل با کاهش ایمنی در مقابل زلزله مواجه‌‌شویم که آمادگی و توان مقابله با زلزله را کاهش و آسیب‌پذیری را افزایش می‌دهد. مثلا در ژاپن زلزله‌هایی با انرژی زیاد رخ می‌دهد که میزان آسیب‌پذیری و تلفات و خسارات به علت خطرپذیری کمتر شهرهایش نسبتا کم است. همچنین در بافت‌های فرسوده علاوه بر آوار شدن مصالح، به علت بافت ریز اغلب امکان امدادرسانی در زمان طلایی با اختلال مواجه و نخاله‌های حاصله هم سبب مسدودشدن مسیر امدادرسانی  می‌شود.  
با توجه به تاریخچه بروز حوادث و بحران‌ها در مناطق حادثه‌خیز، جنس زمین و نوع خاک و از طریق بررسی و ارزیابی میزان مقاومت سازه‌ها در برابر سیل و زلزله و همچنین مقاوم‌سازی آنها قبل از خراب‌شدن می‌توان از فروپاشی و آسیب‌پذیری راه‌های مواصلاتی، پل‌ها، تونل‌ها، ساختمان‌های فرسوده و ایجاد خسارات مالی و تلفات جانی تا حد زیادی پیشگیری کرد و این همان نخستین گام در چرخه مدیریت بحران است.
وضع قوانین ساخت‌وساز متناسب با ویژگی‌های خطرپذیری منطقه و نظارت بر اجرای آن، رعایت استانداردها، استفاده از مصالح متناسب و استاندارد، از مهم‌ترین عوامل در افزایش ایمنی در برابر زلزله است.
علاوه بر مسائل و موارد سخت‌افزاری و ویژگی‌های منطقه‌ای؛ نحوه مدیریت بحران، فرهنگ، روحیه تطابق و تاب‌آوری ازجمله مواردی است که تأثیر مستقیم بر ایمنی در برابر زلزله و کاهش آسیب‌پذیری دارند.
با توجه به اینکه در کشوری حادثه‌خیز هستیم و همچنین با عنایت به سوابق زلزله‌های گذشته ایران و جهان به نکات زیر برای ایمنی بیشتر در قبل و حین زلزله تأکید می‌شود:  
توصیه‌های ایمنی قبل از وقوع زلزله:  
 در امر ساخت‌وساز و همچنین بازسازی ساختمان‌های قدیمی برای کاهش خطرپذیری لرزه‌ای باید براساس آیین‌نامه‌های ساختمانی عمل کنید.
برای شناسایی مکان‌های ایمن، راه‌های خروجی و شیرهای اصلی آب و گاز و سوییچ اصلی برق، نقشه‌ای از منزل خود تهیه کنید.
آسیب‌پذیری منزل خود را در برابر زلزله برآورد کنید.
مقاوم‌سازی سازه‌های موجود، پست‌ها و تیرهای برق، بررسی تعیین محل مخازن آب اضطراری و اطمینان از ایمنی ورودی و خروجی‌های این مخازن از طریق بررسی مستمر.
محل در‌های خروج اضطراری، زنگ‌های اعلام خطر و کپسول آتش‌نشانی را بدانید تا در زمان مناسب از آنها استفاده کنند.
 کیف حاوی وسایل ضروری را در مکانی مطمئن که دسترسی به آن آسان باشد، قرار دهید و محل نگهداری آن را به سایر اعضای خانواده اطلاع دهید.
هرازچندگاهی باید بحث زلزله و سایر خطرات طبیعی را در خانواده مطرح و توصیه‌های لازم یادآوری شوند.
آتش‌سوزی ناشی از زلزله می‌تواند در اثر شکستگی لوله‌های روغن و گاز یا جدایی اتصالات آنها اتفاق‌بیفتد، بنابراین باید آبگرمکن و سایر تجهیزات نفت‌سوز و گازسوز را محکم در جایشان ببندید و در صورت امکان از اتصالات انعطاف‌پذیر استفاده کنید.
اشیای سنگین مانند کتابخانه‌ها، گل‌های آویز و لوسترها را در جای خود
محکم کنید.
از خوابیدن زیر لوستر و اشیایی که ممکن است هنگام زلزله سقوط کنند، خودداری و ترجیحا از خوابیدن در کنار پنجره اجتناب کنید.
اشیای سنگین و بزرگ را در ردیف‌های پایین قفسه‌ها قرار دهید.
لوازم سنگین و بلند منازل و محیط کار مانند یخچال و فریزر، کمدهای دیواری بلند و قفسه‌های کتاب، قفسه‌های بلند فروشگاه‌ها اشیای غیرایمن به حساب می‌آیند که باید آنها را در محل خود محکم ببندید، در غیر این صورت باید هنگام زلزله از آنها
 دور شوید.
لوله‌های آبگرمکن و سقف‌های شیروانی را چک کنید تا احتمال افتادن آنها را هنگام زلزله کاهش دهید، باید مواظب اشیای موجود در قسمت‌های خارجی ساختمان مانند کولر و گیاهان آویزان در کنار پنجره‌ها باشید و آنها را کاملا ایمن کنید یا به جای دیگری منتقل کنید.
از مهارت همسایگان خود اطلاع داشته باشید، چراکه این امر می‌تواند تعداد روزهای زنده ماندن را تا رسیدن نیروهای امدادی افزایش دهد.
مهارت‌های فردی که باید بدانیم:  
نحوه قطع جریان برق، بستن فلکه اصلی آب، گاز و ... را یاد بگیریم.
کمک‌های اولیه را یاد بگیریم، برای اینکه بعد از زلزله‌ای شدید، درمانگاه‌ها و بیمارستان‌ها یا آسیب دیده‌اند یا به شدت شلوغ خواهند شد، بنابراین دسترسی به امکانات پزشکی بسیار دشوار می‌شود و دانستن کمک‌های اولیه حیاتی است.
نحوه استفاده از کپسول آتش‌نشانی و اطفای حریق را بدانیم، زیرا اغلب پس از زلزله احتمال آتش‌سوزی وجود دارد.
توصیه‌های ایمنی هنگام وقوع زلزله:  
در کنج دیوارها (مکان‌های امنی که قبلا شناسایی کرده‌اید) پناه بگیرید و درحالی‌که سر خود را با بازوهایتان گرفته‌اید، حرکت کنید.
از آسانسور استفاده نکنید.
از پنجره‌ها و کمدهای بلند و همچنین اشیایی که ممکن است روی شما سقوط کنند، دور شوید.
اگر محل ایمن وجود ندارد و در راهرو هستید، به کنار دیوار رفته و درحالی‌که نشسته‌اید سر خود را روی زانوها خم کنید و در حالی که با کف دست‌ها، پشت سر خود را گرفته‌اید، با کمک بازوها از سر خود محافظت کنید.
اگر در خیابان هستید از قرار گرفتن در مجاورت ساختمان‌های بلند به‌ویژه با نمای شیشه‌ای، کابل برق، کنتور ورودی گاز ساختمان‌ها، درختان بلند و زمین‌های گودبرداری‌شده خودداری کنید. بهتر است به مکان‌هایی نظیر پارک‌ها و فضای باز بروید.
اگر در خودرو هستید، از قرار گرفتن در مکان‌های فوق خودداری و در جایی امن توقف کنید.
در همه زلزله‌ها نیاز به خروج از منزل نیست، به‌خصوص ساختمان‌هایی که مهندسی‌ساز هستند، خرابی آنها کم است و بیشتر باید مراقب سقوط اشیا بود.
پس از زلزله به علت احتمال پس‌لرزه‌ها بهتر است محل خواب خود را از کنار پنجره‌ها دور کنید.
خروجی‌ها و راهروها را چک کنید و اشیایی را که ممکن است باعث مسدودشدن آنها شوند، به محل دیگری منتقل کنید.
به طور کلی فراهم‌کردن تمهیداتی که بتواند آمادگی قبل از زلزله را افزایش دهد، بهترین پاسخ برای به حداقل رساندن آسیب‌پذیری هنگام وقوع زلزله است.‏

با توجه به تاریخچه بروز حوادث و بحران‌ها در مناطق حادثه‌خیز، جنس زمین و نوع خاک و از طریق بررسی و ارزیابی میزان مقاومت سازه‌ها در برابر سیل و زلزله و همچنین مقاوم‌سازی آنها قبل از خراب‌شدن می‌توان از فروپاشی و آسیب‌پذیری راه‌های مواصلاتی، پل‌ها، تونل‌ها، ساختمان‌های فرسوده و ایجاد خسارات مالی و تلفات جانی تا حد زیادی پیشگیری کرد و این همان نخستین گام در چرخه مدیریت بحران است.

نوشته :  [فرانک لشنی| کارشناس ارشد مدیریت سوانح]

منبع : شهروند